Een Victron energie-systeem in je tiny house is prachtig, maar zo'n dure GX device kan een behoorlijke hap uit je budget nemen.
▶Inhoudsopgave
Waarom zou je een hoop geld neerleggen voor een Cerbo GX of Color Control GX als je die functie ook kunt overnemen met een simpele Raspberry Pi? Met VenusOS op een Pi heb je in feite dezelfde monitoring en besturing, voor nog geen vijftig euro aan hardware. Het is de ultieme DIY-oplossing voor wie slim met zijn geld omgaat en graag zelf de touwtjes in handen heeft.
Ik heb het systeem inmiddels in drie verschillende tiny house-projecten gebouwd. De eerste keer zat ik met mijn hoofd bij de zonnepanelen en vergat ik de juiste SD-kaart te kopen, waardoor alles na een week al crashte. Een leerzame fout. Hieronder leg ik je exact uit hoe je het wél goed doet, welke hardware je nodig hebt en welke problemen je kunt verwachten.
Waarom een Raspberry Pi als Victron GX device?
Een GX device is het brein van je Victron installatie. Het is de schakel tussen je omvormer, MPPT laadcontroller en het internet.
Het draait VenusOS, de software die al je data verzamelt en via een webinterface of de Victron app aan je toont.
Zonder GX device zie je alleen wat je op het fysieke scherm van je omvormer leest. Handig, maar niet genoeg voor een echt off-grid leven waarbij je je verbruik wilt monitoren en bijsturen. De officiële Victron GX devices, zoals de Cerbo GX, zijn mooi en compact, maar ze kosten al snel tussen de €350 en €500.
Voor een tiny house budget is dat een serieus bedrag. Een Raspberry Pi 4 (of 3B+) met een goede SD-kaart en een case komt in totaal niet verder dan een euro of zestig. Je bespaart dus meer dan €300. Dat geld kun je stoppen in een grotere batterij of extra zonnepanelen.
Het mooie is dat de software die Victron gratis levert (VenusOS) gewoon draait op een Raspberry Pi.
Het is geen tweederde oplossing; het is het échte werk. Je krijgt dezelfde functionaliteit: VRM Portal connectie, ESS (Energy Storage System) beheer, relais sturing en firmware updates.
Het enige verschil is dat je zelf de hardware koopt en in elkaar zet. Dat klinkt ingewikkelder dan het is. Als je een SD-kaart kunt formatteren, kun je dit.
De hardware: Wat je precies nodig hebt
De basis is een Raspberry Pi. Je kunt een Pi 4 gebruiken (aanbevolen voor snelheid en stabiliteit) of een Pi 3B+ (prima voor de basisfuncties).
Koop een model met minimaal 2GB RAM. Je hebt geen krachtige processor nodig, want de Pi doet verder niets behalve VenusOS draaien.
De Raspberry Pi 4 (2GB) kost rond de €55, de Pi 3B+ is vaak goedkoper te vinden (rond de €40). Naast de Pi zelf heb je een goede SD-kaart nodig. Dit is de zwakke schakel in veel systemen.
Gebruik geen goedkope kaart van de Action. Een slechte SD-kaart gaat na een paar maanden kapot door het constante schrijven van data.
Kies voor een 'High Endurance' of 'Industrial' kaart. Een SanDisk High Endurance (32GB) of een Samsung Pro Endurance kost ongeveer €10-€15. Die gaat jaren mee. Je hebt een voeding nodig voor de Pi.
Gebruik een degelijke 5V USB-C voeding met minimaal 3A. De voeding die je misschien nog hebt liggen voor je telefoon is vaak te zwak en leidt tot instabiele systemen en crashes.
Een officiële Raspberry Pi voeding kost rond de €12. Verder een standaard Raspberry Pi case (€5-€10) om de boel te beschermen tegen stof en spetters. Totaal opzetje: zo'n €80-€90.
De connectie met je Victron apparaten loopt via een VE.Direct poort. De Raspberry Pi heeft die poort niet ingebouwd.
Je hebt dus een USB-naar-VE.Direct kabel nodig. Victron zelf verkoopt deze voor ongeveer €25. Dit is het onderdeel waar je op kunt besparen door een kloon te kopen (zoek op 'VE.Direct to USB'), maar wees hier voorzichtig.
Goedkope klonen werken soms niet of zijn onbetrouwbaar. De originele Victron kabel is plug-and-play en werkt altijd. Reken op €25-€30.
Als je meerdere Victron apparaten hebt (bijvoorbeeld een MultiPlus omvormer en een MPPT laadcontroller), kun je ze allemaal op één VE.Direct poort aansluiten via een VE.Direct to VE.Direct kabel of een Y-splitter.
De Pi kan meerdere VE.Direct poorten aan via USB-hubs of meerdere USB-naar-VE.Direct kabels. Een USB-hub (actief, van stroom voorzien) is handig als je meer dan twee apparaten hebt. Reken op €15 voor een hub.
Stap-voor-stap: VenusOS installeren
De installatie is in drie delen te verdelen: OS flashen, configuratie en aansluiten.
Begin met het downloaden van het VenusOS image voor Raspberry Pi van de Victron Energy website. Zoek naar 'Venus OS Large for Raspberry Pi'. Dit is het complete besturingssysteem. Download het bestand en pak het uit.
Gebruik een programma als 'Raspberry Pi Imager' of 'BalenaEtcher' om het image op je SD-kaart te schrijven. Dit is simpel: kies het gedownloade bestand, selecteer je SD-kaart en klik op 'Flash'.
Wacht tot het klaar is. Stop de SD-kaart in je Raspberry Pi, sluit de USB-voeding aan.
De Pi start nu op. Dit duurt een paar minuten. De eerste keer dat de Pi opstart, configureer je het netwerk.
Je kunt een ethernetkabel aansluiten (aanbevolen voor stabiliteit) of WiFi instellen. Om WiFi in te stellen, moet je na de eerste start de SD-kaart weer uit de Pi halen en in je computer stoppen.
In de map 'config' vind je een bestand 'settings.xml'. Daarin voeg je je WiFi netwerknaam en wachtwoord toe. Details hiervoor staan in de handleiding op de Victron website.
Sluit nu je Victron apparaten aan. Steek de USB-kabel in de Pi en in de VE.Direct poort van je omvormer of laadcontroller.
De Pi moet uit staan tijdens het aansluiten. Zet de Pi aan en zet je Victron apparaten onder spanning.
Na een minuut of twee zou de Pi moeten opstarten. Op het scherm (als je er een op aansluit) of via de webinterface zie je je apparaten verschijnen.
Om de webinterface te bereiken, typ je in je browser het IP-adres van je Raspberry Pi. Je vindt het IP-adres in je router of via een netwerkscanner app. De interface is nu te benaderen. Om remote toegang te krijgen via de Victron app, moet je de VRM Portal inschakelen.
Dit doe je in het menu 'Settings' -> 'VRM Online Portal'. Maak een account aan op vrm.victronenergy.com en vul het VRM ID in dat je in de webinterface van je Pi vindt. Klaar is Kees.
Prijzen en alternatieven
De budget optie is de Raspberry Pi 3B+. Als je 'm tweedehands koopt, ben je soms nog geen €30 kwijt.
Met een goedkope SD-kaart (€8), een simpele voeding (€10) en een USB-naar-VE.Direct kloon (€15) kom je uit op een totaal van rond de €60. Dit werkt, maar verwacht geen wonderen op het gebied van snelheid en de levensduur van de SD-kaart is een risico. De middenweg, en de aanbeveling voor de meeste tiny houses, is de Raspberry Pi 4 (2GB) met een SanDisk High Endurance SD-kaart en de originele Victron USB-kabel.
De totale kosten liggen dan rond de €120. Dit is een stabiele setup die jaren meegaat en waar je geen omkijken naar hebt.
De Pi 4 is sneller, waardoor de webinterface vlotter reageert. De 'premium' optie is een Raspberry Pi 4 met 4GB RAM, een officiële voeding, een metalen case voor betere koeling en een externe SSD in plaats van een SD-kaart.
SSD's zijn veel betrouwbaarder en gaan veel langer mee. Dit is overkill voor de meeste toepassingen, maar als je je systeem echt wilt optimaliseren, is het een optie. Totaalprijs: rond de €200. Je kunt dan ook extra services draaien op de Pi, zoals een p1-monitor voor je slimme meter.
Vergeet niet dat de Victron Cerbo GX wel €350 kost. Die heeft wel voordelen: het is een plug-and-play apparaat met garantie van Victron, een ingebouwde touchscreen aansluiting en een mooi design.
Als je technisch onhandig bent of geen zin hebt in gepruts, is de Cerbo GX de betere keuze. De Pi is voor de doe-het-zelver die €200 wil besparen en het leuk vindt om te knutselen.
Praktische tips en veelgemaakte fouten
Een veelvoorkomend probleem is een kapotte SD-kaart. Dit ontstaat door het onevenredig veel schrijven naar de kaart.
Je kunt dit deels oplossen door de log-level aan te passen in de instellingen (minder loggen) of door de data op een USB-stick of SSD te laten opslaan (advanced setup).
De 'High Endurance' kaart is hierbij je beste vriend. Koop er direct twee, voor de zekerheid. Zorg voor een stabiele voeding.
Een Pi die telkens opnieuw opstart door een slechte voeding is levensgevaarlijk voor je Victron apparaten. De USB-stroom is cruciaal.
Gebruik een aparte stroomgroep of een goede DC-DC converter als je de Pi op je 12V of 24V accu aansluit. De officiële Pi voeding is de veiligste keuze. De USB-naar-VE.Direct kabel is een beruchte bron van problemen. Als je na het aansluiten geen data ziet, ligt het vaak hier.
Test de kabel op een andere Victron unit of test een andere kabel.
De originele Victron kabel is duurder, maar hij werkt gewoon. Het scheelt je uren debuggen. Zorg dat je de juiste kabel hebt (er zijn twee types: eentje voor de oude units en eentje voor de nieuwe).
Een laatste tip: bescherm je Pi tegen de elementen. Een tiny house kan vochtig worden.
Een vochtige Pi leidt tot kortsluiting en roest. Zorg voor een goede, afgesloten case. Als je de Pi in een vochtige ruimte moet plaatsen (zoals een schuur), kun je overwegen om hem in een IP65 doos te stoppen met silicaat-pakketjes. Denk ook aan ventilatie; de Pi kan warm worden.