Een tiny house zonder wateraansluiting. Het klinkt als een uitdaging, maar het is vooral een kwestie van de juiste keuzes maken.
▶Inhoudsopgave
Voordat je in de technische details duikt, is het goed om te beseffen dat een toilet zonder wateraansluiting in de basis twee dingen scheidt: de plee zelf en de verwerking van het afval. Waar een normale wc het afval met water wegspoelt naar een riool, moet je hier zelf een oplossing voor bedenken. Dat is minder ingewikkeld dan het klinkt, en er zijn genoeg slimme systemen die perfect werken in een off-grid tiny house.
Je bent niet de eerste die dit doet, en het is absoluut haalbaar.
Waarom is dit zo’n belangrijk thema? Omdat water vaak de bottleneck is in een off-grid leven. Je kunt wel een regenton vullen, maar een wc die doorspoelt verbruikt snel liters schoon water dat je elders harder nodig hebt. Bovendien: als je niet op het riool aangesloten bent, mag je volgens de Nederlandse wetgeving niet zomaar alles lozen.
Een composttoilet of een droogtoilet zorgt ervoor dat je geen vergunning nodig hebt voor waterlozing en dat je afval op een veilige en milieuvriendelijke manier verwerkt. Het bespaart je een hoop gedoe met de gemeente en het is een stuk duurzamer. Kortom: het is de slimste stap voor een écht off-grid bestaan.
De kern: droogtoiletten en composttoiletten
De meeste tiny house bewoners kiezen voor een droogtoilet. Het concept is simpel: je scheidt vloeistof van vast afval.
Het meest bekende model is het Separett. Dit Zweedse merk is een begrip in de tiny house wereld.
Het werkt met een ventilatiesysteem dat vocht en geurtjes direct afvoert. Je plast in een aparte urine-opvangbak en de ontlasting belandt in een emmer met zaagsel. Dat zaagsel zorgt voor de compostering en doodt bacteriën. De urine kan je verdunnen en als meststof gebruiken (niet direct aan planten geven, wel verdunnen met water).
Een model als de Separett Villa 2.0 (rond de €900 - €1000) is een populaire keuze.
Het is een kant-en-klaar systeem dat je makkelijk zelf installeert. Een composttoilet gaat een stap verder. Hierbij wordt de ontlasting (samen met een koolstofrijk materiaal zoals zaagsel of houtkrullen) omgezet in compost.
Dit proces duurt langer en vraagt meer werk. Een bekend model is het Ecosysteem toilet van de Nederlandse fabrikant Biodigester (prijs rond de €1.200 - €1.500).
Dit systeem werkt met een toilet boven en een compostvat eronder. Het is een gesloten systeem dat geurloos zou zijn door een goede ventilatie.
Het grote voordeel is dat je na verloop van tijd daadwerkelijk bruikbare compost overhoudt voor je tuin. Wel vraagt het systeem regelmatig onderhoud; je moet het materiaal regelmatig bijvullen en af en toe het vat legen. Het belangrijkste verschil zit 'm in de verwerking.
Bij een droogtoilet (Separett) heb je aparte opvang voor urine en ontlasting. Je ledigt de emmer met ontlasting ongeveer elke 2-3 maanden, afhankelijk van gebruik.
De urine-emmer kan vaker geleegd worden. Bij een composttoilet (Ecosysteem) meng je alles en laat je het composteren in het vat.
Dit systeem is slimmer in het omgaan met afval, maar het is technisch complexer en je moet het op de juiste manier beheren. Beide systemen zijn geurloos als je ze goed onderhoudt. De keuze hangt af van hoeveel werk je erin wilt steken en hoe je met je afval om wilt gaan.
Modellen en prijsindicaties: van budget tot premium
Voor wie het echt low-budget wil aanpakken, is er de 'emmer-met-deksel'-oplossing. Dit is een droogtoilet zonder techniek.
Je koopt een toiletbril met een gat en plaatst die boven een emmer met zaagsel.
Na elk bezoek gooi je een handje zaagsel over de ontlasting. Dit is de goedkoopste optie (prijs: €50 - €100 voor de bril + emmer), maar het vergt discipline. Je moet de emmer regelmatig legen en het kan geurtjes ontwikkelen als je het niet goed bijhoudt.
Dit is de basisvorm van een composttoilet, maar dan zonder de luxe van ventilatie of een scheidingssysteem. Prima voor de beginnende tiny house bewoner met een beperkt budget, maar niet voor permanent gebruik met meer dan één persoon.
De middenmoot wordt gedomineerd door de Separett. Naast de Villa 2.0 is er de Separett Tiny (rond de €650 - €750). Dit is een compacter model, speciaal ontworpen voor kleine ruimtes. Het werkt volgens hetzelfde principe: ventilatie via een afvoerslang, urine-afscheider en een opvangbak voor de ontlasting.
Het is een bewezen systeem dat zeer betrouwbaar is. De installatie is eenvoudig: je sluit de ventilatie aan (meestal via een gat in de wand of het dak) en je kunt beginnen.
Dit is voor veel tiny housers de ideale balans tussen prijs, gemak en hygiëne. In de hogere prijsklasse vind je systemen zoals het Ecosysteem toilet of de Cuddy toilet. De Cuddy (prijs rond de €1.100) is een ander composttoilet dat werkt met een aparte urine-opvang en een compostvat voor de ontlasting.
Het is een compact systeem dat weinig ruimte inneemt. De Cuddy is wat strakker vormgegeven en wordt vaak als mooier ervaren in een tiny house interieur.
Ook zijn er luxe opties zoals de Boxio (rond de €1.400), een mobiel toilet dat je kunt vullen met composteerbaar materiaal. De Boxio is een mooi designproduct, maar wel aan de prijs. Wat je kiest hangt af van je budget, je technische vaardigheden en hoeveel waarde je hecht aan design.
Praktische tips voor installatie en onderhoud
Zorg voor goede ventilatie. Dit is het allerbelangrijkste.
Een droogtoilet of composttoilet werkt alleen geurloos als de lucht goed wordt afgevoerd. Je sluit een ventilatieslang aan op de toiletunit en voert deze af naar buiten. Gebruik een horizontale afvoer door de wand of een verticale door het dak.
Plaats de ventilatieopening nooit in de schaduw, want de wind moet de lucht uit het systeem trekken.
Een klein ventilatietje van 12V via een zonnepaneeltje werkt vaak goed. Als de ventilatie stopt, stopt de werking. Zorg dat je dit goed regelt. Denk aan de urine-afvoer.
Als je kiest voor een droogtoilet met urine-afscheider, moet je iets met de urine doen. Je kunt de urine opvangen in een jerrycan en deze wekelijks ledigen.
Je kunt de urine ook direct afvoeren via een slang. In een tiny house is het vaak makkelijker om de urine op te vangen en te verdunnen (1:10 met water) en als meststof te gebruiken in je tuin. Als je de urine direct wilt lozen, bijvoorbeeld in een greppel, let dan op de regelgeving van je gemeente.
In de praktijk werkt opvangen en verdunnen het best. Gebruik het juiste materiaal.
Bij composttoiletten is het belangrijk om na elke keer poepen een laagje koolstofrijk materiaal toe te voegen. Denk aan zaagsel, houtkrullen of fijn gehakt stro. Dit neutraliseert geurtjes en zorgt voor de juiste verhouding in de composthoop.
Gebruik geen kattenbakkorrels of andere chemische middelen, dat vernietigt het composteerproces. Bij een Separett hoef je alleen zaagsel te gebruiken voor de ontlastingsemmer.
Een zak zaagsel van 40 liter kost ongeveer €10 en gaat een maand of 2 mee bij dagelijks gebruik door één persoon. Plan de lediging. Een compostvat van 20 liter (zoals bij de Ecosysteem) gaat ongeveer 2-3 maanden mee voor één persoon.
Een emmer van de Separett gaat ongeveer even lang mee. Zorg dat je een plek hebt waar je de inhoud kunt legen. Compost kan na 6-12 maanden worden gebruikt als bodemverbeteraar voor niet-eetbare planten.
De urine-emmer ledig je wekelijks. Houd rekening met de ruimte in je tiny house: waar bewaar je de reserve-emmers en het zaagsel?
Een klein keukenkastje is vaak al voldoende.
Wetgeving en vergunningen in Nederland
In Nederland mag je in principe een composttoilet of droogtoilet hebben zonder vergunning, mits je geen water gebruikt voor de spoeling en je geen afval loost op het openbaar riool. Het is de manier om off-grid te gaan zonder dat de gemeente moeilijk doet over waterlozing.
Je moet wel kunnen aantonen dat je het afval op een verantwoorde manier verwerkt. Een composttoilet dat voldoet aan de normen van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) is vaak geaccepteerd. De systemen van Separett en Ecosysteem voldoen hieraan.
De grootste valkuil is het lozen van urine. Hoewel urine in principe niet schadelijk is, mag je het niet zomaar in de bodem lozen in een waterwingebied of in de directe omgeving van een sloot.
In de praktijk kiezen de meeste tiny housers voor opvang en verdunning. Als je een septic tank hebt (een vergunning voor waterlozing), mag je de urine daar soms bij doen, maar dat hangt af van de vergunning. Check dit altijd bij je gemeente.
Een pre-overleg aanvragen is nooit verkeerd. Zo voorkom je dat je achteraf problemen krijgt.
Een veelgemaakte fout is denken dat je zomaar een gat in de grond mag graven voor een toilet. Dit is verboden.
Het is een milieudelict. Gebruik dus een gesloten systeem. Ook het lozen van grijswater (water van douche en gootsteen) is een issue. Vaak wordt dit opgevangen en hergebruikt of geloosd via een helofytenfilter (rietbed).
Als je alleen een droogtoilet hebt, heb je hier geen last van, maar houd er rekening mee dat je waterhuishouding op orde moet zijn. De gemeente controleert hier soms op.
Conclusie: wat kies jij?
De keuze voor een toilet zonder wateraansluiting is persoonlijk. Wil je naast een slimme waterhuishouding zo min mogelijk onderhoud en een bewezen systeem?
Kies dan voor een Separett Tiny of Villa. Dit is de meest betrouwbare optie voor een off-grid toilet zonder netstroom. De installatie is simpel, het onderhoud beperkt en het werkt gegarandeerd geurloos.
Je betaalt tussen de €650 en €1.000, wat een prima investering is voor jarenlang comfort.
Wil je volledig duurzaam en maak je graag zelf compost? Dan is een Ecosysteem toilet of de Cuddy een betere keuze. Het vraagt meer aandacht, maar je bent wel volledig zelfvoorzienend in je afvalverwerking.
Je bent wel meer tijd kwijt aan onderhoud en het systeem is technisch ingewikkelder. De kosten liggen hoger, rond de €1.100 - €1.500.
Begin je net en is je budget klein? Probeer dan een simpel droogtoilet met emmer en bril.
Dit geeft je de ervaring van scheiden van afval zonder direct veel geld uit te geven. Als je eenmaal gewend bent, kun je altijd upgraden. Wat je ook kiest, zorg voor goede ventilatie en een plek om je afval netjes op te bergen. Dan wordt het toilet in je tiny house een bron van vrijheid, niet een bron van zorgen.