Een zonnepaneel op je tiny house dak dat piekt in helder zonlicht: heerlijk gevoel. Maar die stroom moet direct gebruikt worden, want een accu is duur en neemt plek in.
▶Inhoudsopgave
Slimme keuzes maken overdag is het halve werk. Je wilt je eigen stroom opwekken en meteen verbruiken, zonder dat je meteen een duur accupakket van 5.000 euro hoeft te kopen. Dit is de realiteit van off-grid leven: je leeft met de zon mee.
Waarom is direct verbruiken zo cruciaal? Omdat loodzuur- of lithium-accu's energie verliezen bij het opslaan en ontladen (zo'n 10-20% verlies).
En ze zijn zwaar en kostbaar. Een basis 24V 200Ah systeem kost al gauw 3.000 euro. Door je grootverbruikers overdag aan te zetten, benut je elke watt piekstroom. Je 'spaart' je accu voor de avond en nacht, voor verlichting en de koelkast. Zo blijft je systeem kleiner en goedkoper.
Hoe werkt direct verbruiken in de praktijk?
Je zonnepaneel (meestal 300-400Wp) levert stroom aan een MPPT-lader. Die laadt je 24V-accu op.
Tegelijkertijd loopt er een omvormer (12V of 24V naar 230V). De meeste huishoudens hebben een omvormer van 1000W of 2000W.
Als je nu een apparaat aanzet dat minder verbruikt dan de zon op dat moment levert, dan komt die stroom direct van het paneel. De accu laadt bij. Pas als je meer trekt dan de zon geeft, ontladt de accu.
De truc is timing. Rond het middaguur, tussen 11:00 en 15:00, leveren zonnepanelen op een heldere dag hun maximale vermogen.
Een 400W paneel levert dan makkelijk 300-350W. Dat is genoeg voor een waterkoker (1500W) of een koffiezetapparaat (800W). Als je die 's avonds om 20:00 aanzet, put je direct je accu leeg. Binnen een uur is je accu van 80% naar 50%.
Een voorbeeld: je tiny house heeft een 800W omvormer. Je zet de waterkoker aan om 13:00.
De zon levert 350W, de accu levert de resterende 1150W. Je accu raakt dus sneller leeg. Zet je die waterkoker aan om 12:00 uur, als de zon op volle toeren draait?
Dan levert de zon bijna alles, en hoeft je accu alleen maar bij te springen. Je spaart je energie.
Welke apparaten draaien slim overdag?
Focus op 'energy hogs' die je overdag kunt plannen. Denk aan de waterkoker, de koffiemachine, de waterpomp voor de douche, de boiler (als je die hebt), en de wasmachine. De wasmachine is een klassieke: een gemiddelde kleine wasmachine (zoals een Miele W1 of een Splendid Was) verbruikt 500-800W tijdens het wassen en tot 2000W bij centrifugeren.
Als je een eco-programma draait zonder verwarming, kom je vaak onder de 1000W uit.
Doe dit rond 12:00 uur. Koken op inductie is een uitdaging.
Een inductiekookplaat van 2-pits verbruikt makkelijk 3000W. Je hebt dan een krachtige omvormer nodig van minimaal 3000W continu (bijvoorbeeld een Victron MultiPlus 24/3000, rond €1200). En je zonnepaneelcapaciteit moet flink zijn, minimaal 800-1000W.
Koken op gas is vaak goedkoper en beter voor je accucapaciteit, maar wil je elektrisch koken?
Doe het dan overdag. De wasdroger is een no-go tenzij je een enorm pv-park hebt. Een simpele condensdroger trekt 2500-3000W. Zelfs met 1500W aan panelen en een flinke accu is dit een accu-killer.
Kies liever voor een wasrek of een kleine, zuinige wasmachine die je uitwringt. De wasmachine van Splendid (rond €900) is populair in tiny houses vanwege het lage gewicht en verbruik.
De koelkast is een sluipverbruiker. Die loopt 24/7. Je kunt hem niet uitzetten.
Zorg voor een extreem zuinige (A+++) compressor-koelkast, zoals een Dometic NRK 60 of een Waeco CoolMatic. Die verbruiken zo'n 100-150Wh per dag. Je kunt de koelkast niet 'plannen', maar hij profiteert wel van een constante, stabiele spanning. Zorg dat je accu overdag vol is, zodat de koelkast 's nachts rustig kan draaien.
Prijsindicaties en systeemtypes
Er zijn drie niveaus voor direct verbruik systemen in tiny houses. Budget (€1500 - €2500):
Dit is een set van 2 x 400W panelen (€400), een goedkope PWM lader (€100) of een instap MPPT (Victron SmartSolar 75/15, €150), een 12V 100Ah AGM accu (€300), en een 600W omvormer (€150). Hiermee kun je overdag lichten, laptop en een waterkoker aan.
Je moet wel erg oppassen met pieken. Dit is een starter-pakket. Middenklasse (€3000 - €5000):
Hier kies je voor 800-1200W aan panelen, een Victron SmartSolar 100/30 of 100/50 (€350-€500), en een 24V 200Ah LiFePO4 accu (rond €2000-€2500, merken zoals Dragonfly of Pylontech). De omvormer is een Victron Phoenix 12/1200 of 24/1200 (€400).
Dit is het sweet spot. Je kunt nu ook een kleine wasmachine draaien overdag. Premium (€6000+):
Dit is voor de echte off-gridners.
2000W+ aan panelen, een Victron MultiPlus combinatielader/omvormer (24/3000, €1200), en 300Ah+ LiFePO4 accu's (€4000+). Je kunt nu ook kort koken op inductie en een kleine airco draaien (mits je een enorm dak hebt). Dit systeem is zwaar en vereist professionele installatie.
Onthoud: De kosten voor installatiemateriaal (kabels, zekeringen, MC4 connectoren, wanddoorvoeren) bedragen ongeveer 10% van je totaalbedrag. Een goede MPPT lader is essentieel; die haalt tot 30% meer opbrengst uit je panelen dan een simpele PWM lader.
Praktische tips voor direct verbruik
Leef met de zon. Sta op wanneer de zon opkomt.
Zet de waterkoker en koffiezetapparaat aan zodra je ziet dat de laadstroom (in je Victron app of display) boven de 5A gaat. Zet de 'zware' klussen in het midden van de dag. Plan je douchebeurt (als je een elektrische boiler hebt) voor 14:00 uur. Zo warmt de boiler bij terwijl de zon schijnt.
Investeer in monitoring. Een Victron GX of een Bluetooth dongel op je MPPT is geen luxe.
Je ziet precies hoeveel stroom er binnenkomt en wat je verbruikt. Op die manier leer je je apparaten kennen.
Je ontdekt dat de waterpomp van de douche (meestal 60-100W) prima kan draaien terwijl de zon schijnt, maar dat je hem 's avonds beter uit kunt laten. Vermijd startpieken. Sommige apparaten, zoals een waterpomp of een koelkastcompressor, hebben een enorme startstoot (3x het normale vermogen). Als je omvormer dit niet aankan (bijv. een 600W omvormer en een pomp die 150W trekt bij start), slaat de omvormer af.
Kies voor een omvormer met 'peak power' van 2x het continue vermogen, of start de zware apparaten één voor één. Overweeg een 'hybride' oplossing.
Heb je nog een normale aansluiting (grid)? Gebruik die slim. Sluit je wasmachine aan op een 'slimme' energiemeter (zoals een Shelly EM). Die schakelt de wasmachine alleen in als er voldoende zonnestroom is.
Zo draai je je was gratis, zonder dat je een accu nodig hebt.
Dit is een goedkope manier om te beginnen. Denk aan de winter.
In december leveren die 800W panelen misschien maar 100-150W op een bewolkte dag.
Dan is direct verbruik bijna onmogelijk voor zware apparaten. Zorg dat je accu dan voldoende capaciteit heeft voor de basis (licht, koelkast, internet). En houd rekening met een hulpbron (houtkachel of generator) voor de zware klussen in de wintermaanden.
Veelgemaakte fouten en hoe je ze voorkomt
Een veelvoorkomende fout is het kopen van een te kleine omvormer. Mensen kopen een 600W omvormer om geld te besparen, maar zetten per ongeluk een waterkoker aan van 1500W.
De omvormer slaat direct af of gaat kapot. Koop altijd een omvormer met minimaal 20% reserve op je grootste apparaat. Een 1000W omvormer is voor een tiny house vaak de minimale grens.
Een tweede fout is het verkeerd dimensioneren van de bedrading. Gebruik dikke kabels tussen accu en omvormer.
Bij 12V en 100A stroom (1200W) heb je minimaal 25mm² kabel nodig (AWG 4). Te dunne kabels worden heet en geven spanningverlies. Je verliest dan effectief 10-20% van je dure zonnestroom in warmte.
Check een spanningverlies tabel voordat je koopt. Derde fout: accu's te diep ontladen.
Een loodzuur accu gaat kapot als je hem lager dan 50% laadt.
Een LiFePO4 accu mag tot 20% (sommige tot 10%). Als je 's avonds je hele accu leegtrekt met een film kijken, is de accu de volgende dag misschien niet vol genoeg om de koelkast draaiende te houden. Houd altijd 20-30% reserve voor de nacht. Vierde fout: vergeten dat omvormers ook standby verbruiken.
Een Victron Phoenix omvormer verbruikt zo'n 8-15W als ie aanstaat maar niets doet. In 24 uur is dat 200-350Wh.
Dat is een volle accu per week! Zet je omvormer uit als je hem niet gebruikt (bijv. 's nachts of als je weggaat). Gebruik een schakelaar op de 12V/24V kant.
Conclusie: Timing is alles
Direct verbruiken in een tiny house draait om timing en inzicht. Je hoeft niet meteen een duur accupakket van 5.000 euro te kopen.
Een basis systeem van 1500-2500 euro, bestaande uit panelen, een MPPT lader en een accu, is genoeg als je je gedrag aanpast. Zwaar verbruik overdag, licht verbruik 's avonds. Leer je systeem kennen.
Kijk naar je meter. Plan je leven rond de zon.
Dan wordt zonnestroom gratis. En onthoud: in een tiny house is minder vaak meer. Een zuinige waterkoker (1200W in plaats van 2000W) scheelt al een slok op een borrel.
Kleine aanpassingen, groot effect. Met deze kennis kun je beginnen met de basis.
Zodra je merkt dat je te vaak je accu leegtrekt, weet je dat het tijd is voor meer panelen of een grotere accu.
Stapje voor stapje bouw je je eigen energie-onafhankelijkheid op.