Wat is een Grafana dashboard voor je tiny house?
Een Grafana dashboard is een visuele weergave van al je energiedata op één plek. Je ziet in één oogopslag wat je zonnepanelen opwekken, wat je accu’s verbruiken en hoe je omgaat met de netstroom.
▶Inhoudsopgave
Het is een soort cockpit voor je off-grid systeem. Stel je voor: je zit ’s ochtends met je koffie en je ziet direct hoe vol je accu is en of je genoeg zon hebt gehad om de dag door te komen. Geen giswerk, maar concrete cijfers.
Je kunt je verbruik per uur, dag of maand bekijken. Dit helpt je om je energiegedrag aan te passen.
Het mooie van Grafana is dat het open-source is. Je kunt het zelf installeren op een kleine computer zoals een Raspberry Pi. Het is niet alleen voor techneuten; met de juiste voorbereiding kan iedereen het opzetten. Je bouwt je eigen energiemonitor die perfect past bij je tiny house.
Waarom is dit dashboard essentiel voor jouw tiny house?
In een tiny house leef je vaak off-grid of semi-off-grid. Je energievoorraad is beperkt.
Zonder goede data weet je niet of je genoeg stroom hebt voor de komende dagen. Je loopt het risico dat je accu’s leeg raken op een bewolkte dag. Dat is onhandig en kan je apparaten beschadigen.
Een dashboard geeft je inzicht en controle. Je ziet pieken in je verbruik, bijvoorbeeld als je de waterkoker en de kachel tegelijk aanzet.
Je kunt dan beslissen om één apparaat uit te zetten of te wachten tot de zon weer schijnt. Dit bespaart je geld en stress. Het helpt je ook om je systeem te optimaliseren.
Misschien merk je dat je ’s nachts te veel stroom verliest aan standby-modus van apparaten. Of dat je zonnepanelen niet optimaal staan.
Met data kun je dit soort problemen oplossen. Je wordt je eigen energie-expert.
De kern van het systeem: hardware en software
Je hebt een aantal basiscomponenten nodig om je dashboard te vullen met data. De belangrijkste hardware is je energiemeter. Dit apparaat meet de stroom die je opwekt en verbruikt.
Een populair merk onder tiny house bewoners is Shelly. De Shelly EM is een goed betaalbare optie van rond de €50.
Het meet zowel de productie van je zonnepanelen als het verbruik in je huis. Voor de accu’s is een specifieke batterijmonitor nodig.
Victron Energy is hier de gouden standaard. Hun BMV-712 (rond de €200) of de nieuwe SmartShunt (rond de €150) meet de spanning, stroom en laadtoestand (SoC) van je accu’s nauwkeurig. Deze gegevens zijn cruciaal voor een betrouwbaar beeld.
Zonder deze meter weet je niet hoeveel energie je echt over hebt.
De hersenen van je systeem is een kleine computer. Een Raspberry Pi 4 (met 2GB RAM, rond de €50) is perfect. Je installeert hierop Home Assistant, een platform dat al je slimme apparaten verbindt. Home Assistant verzamelt de data van je Shelly en Victron en stuurt deze door naar Grafana.
Zonder Home Assistant wordt het erg ingewikkeld. De software bestaat uit drie lagen.
Ten eerste Home Assistant als dataverzamelaar. Ten tweede een database (meestal InfluxDB) om de data op te slaan.
En ten derde Grafana zelf om de data te visualiseren. Deze combinatie is krachtig en stabiel. Het is een bewezen setup in de tiny house community.
Stap-voor-stap opzetten van je dashboard
Je begint met de hardware installatie. Sluit de Shelly EM aan op je groepenkast.
Je klemt de stroomtang om de kabel die je zonnepanelen levert. Plaats de tweede stroomtang op de hoofdstroomkabel van je huis.
Sluit de Victron SmartShunt aan op je accubank. Volg de handleidingen nauwkeurig; verkeerde aansluitingen kunnen schade veroorzaken. Installeer Home Assistant op je Raspberry Pi.
Dit doe je via de officiële website. Na de installatie voeg je je apparaten toe.
De Shelly voeg je toe via het Shelly integratie-menu. De Victron apparaten koppel je via Bluetooth of een VE.Direct kabel. Test of de data binnenkomt in Home Assistant. Installeer InfluxDB en Grafana via de add-ons in Home Assistant.
Dit is een kwestie van klikken in het menu. Maak een verbinding tussen Home Assistant en InfluxDB.
Je data zal nu automatisch worden opgeslagen. Koppel tenslotte Grafana aan InfluxDB. Je kunt nu je eerste grafieken maken.
Bouw je dashboard op. Begin met een eenvoudig overzicht: een lijngrafiek voor je huidige vermogen (in Watt) en een balk voor je acculading (in procenten).
Voeg later meer details toe, zoals je verbruik per uur of je opbrengst per dag. Gebruik de templates van Grafana om snel te starten. Er zijn veel voorbeelden online te vinden.
Varianten en kostenoverzicht
Er zijn verschillende manieren om je dashboard in te richten, afhankelijk van je budget.
De budget-optie is ideaal voor starters. Je gebruikt een Raspberry Pi Zero 2W (€15), een Shelly EM (€50) en een goedkope accu monitor zoals de Renogy BT-1 (€40). De totale kosten voor de hardware zijn dan ongeveer €150. Dit is een prima basis voor een eenvoudig overzicht.
De middenklasse setup is wat robuuster en uitgebreider. Een Raspberry Pi 4 (€50), een Victron SmartShunt (€150) en een Shelly EM (€50) geven je betrouwbare data.
Je kunt dan ook extra sensoren toevoegen, zoals een temperatuur- en vochtigheidsmeter.
De totale hardwarekosten liggen rond de €300. Dit is de meest gekozen optie voor serieuze off-grid bewoners. De premium setup is voor wie alles wil meten en weten.
Naast de Victron SmartShunt gebruik je een Victron GX device (zoals de Cerbo GX, rond €350) voor een professionele interface. Je voegt een uitgebreide energiemeter toe (€100) en kwalitatief hoogwaardige sensoren.
De totale kosten kunnen oplopen tot €600. Dit systeem is extreem stabiel en biedt de meeste mogelijkheden. Onthoud dat dit alleen de hardwarekosten zijn.
De software is gratis. Je moet wel tijd investeren in het opzetten (2-10 uur).
Als je dit zelf niet kunt, kan een installateur dit doen, maar dat kost al snel €500 - €1000 extra. De return on investment is wel hoog: je bespaart op energiekosten en voorkomt dure accuschade.
Praktische tips voor je tiny house dashboard
Begin klein. Zet niet alles in één keer op. Start met je accustatus en je totale verbruik.
Als dat werkt, voeg dan de zonnepanelen toe. Dit voorkomt frustratie. Het is beter om een eenvoudig werkend systeem te hebben dan een complex niet-werkend systeem.
Je kunt altijd later uitbreiden. Zorg voor een goede internetverbinding.
Een tiny house kan soms een zwak signaal hebben. Gebruik een stabiele Wi-Fi verbinding of een bekabelde connectie. Een offline dashboard is niet nuttig als je het niet kunt bekijken.
Overweeg een mesh-systeem als je huis groot is of ver van je router staat.
Maak je dashboard visueel en gebruiksvriendelijk. Gebruik duidelijke kleuren: groen voor voldoende energie, oranje voor waarschuwingen, rood voor kritieke niveaus. Zet je dashboard op een tablet of oude telefoon in de woonkamer. Zo heb je altijd inzicht zonder dat je een laptop hoeft open te klappen.
Stel waarschuwingen in. Laat je telefoon een notificatie sturen als je accu onder de 30% komt of als de zonnepanelen niets produceren terwijl het zonnig is.
Dit helpt je om op tijd actie te ondernemen. Het voorkomt dat je ’s avonds zonder stroom komt te zitten.
Regelmatig onderhoud is key. Controleer maandelijks of je sensoren nog kloppen. Soms kan een stroomtang een beetje verschuiven.
Update je software regelmatig voor veiligheid en nieuwe functies. Een goed onderhouden dashboard is een betrouwbaar dashboard. Denk aan de veiligheid.
Werk met laagspanning (12V of 24V) bij je accu’s, maar wees voorzichtig.
Raadpleeg een elektricien als je niet zeker bent over de aansluiting op je groepenkast. Veiligheid gaat boven alles. Het is beter om hulp te vragen dan om risico’s te nemen.