Een toilet is een basisbehoefte, ook in je tiny house. Maar wat als je geen aansluiting op het riool hebt? Dan sta je voor een keuze: compostering of droogtoilet.
▶Inhoudsopgave
Het klinkt misschien als een niche-probleem, maar het is een van de eerste en belangrijkste beslissingen bij het ontwerpen van je off-grid paradijsje.
Beide systemen werken zonder water, maar daar houden de overeenkomsten ook wel zo’n beetje op. De ene brengt je dichter bij de natuurlijke kringloop, de ander is simpelweg droog en functioneel. Laten we de twee systemen eens naast elkaar leggen, zonder blad voor de mond te nemen.
Wat is het verschil eigenlijk?
Een composteringstoilet, of compost toilet, is een systeem dat menselijk afval omzet in bruikbare compost. Dit doe je door het te mengen met een droog materiaal, zoals zaagsel of coca-fiber.
Door het toevoegen van koolstof (droog materiaal) en regelmatig luchten ontstaat er een stabiel, veilig en geurloos composteerproces.
Het uiteindelijke resultaat is humus, een soort aarde, dat je na verwerking in de tuin kunt gebruiken. Een droogtoilet (ook wel chemisch toilet of sepertank genoemd) doet wat de naam zegt: het scheidt vloeistof van vast materiaal. Vloeistof (urine) gaat naar een aparte opvangbak, en vast materiaal (fecaliën) wordt opgevangen in een emmer met of zonder toevoeging van een chemisch middel dat de ontlasting desintegreert en geur neutraliseert. Je gooit de inhoud van die emmer na verloop van tijd weg, meestal bij een chemisch toilet of via een septic tank.
De werking: van poep tot plantenvoeding
De kern van een composteringstoilet draait om het creëren van de juiste balans. Je hebt drie elementen nodig: vocht, zuurstof en koolstof. In de praktijk betekent dit dat je na ieder bezoek een handje zaagsel of kokosvezel toevoegt.
Dit neemt het vocht op, zorgt voor luchtigheid en geeft de bacteriën de juiste voeding.
Soms zijn er systemen met een aparte urine-afvoer, waardoor de composteerder minder vochtig wordt en sneller werkt. Andere systemen zijn 'mengtoiletten' waar alles door elkaar gaat.
Een composteringstoilet heeft af en toe onderhoud nodig: het legen van de opvangbak (meestal na 3 tot 6 maanden voor 1-2 personen) en het regelmatig roeren van de compost om lucht toe te voegen. Een droogtoilet is technisch eenvoudiger. De meeste systemen hebben een verdeelde opvangbak: een voor urine en een voor ontlasting.
Sommige luxe uitvoeringen hebben een ventilator die lucht afzuigt en een filter (bijvoorbeeld een koolstoffilter) om geurtjes te weren.
De urine-afvoer kan naar een opvangtank of direct de grond in (mits de gemeente dit toestaat en je voldoende afstand houdt tot drinkwaterbronnen). De ontlasting wordt opgevangen in een emmer die je na verloop van tijd leeg moet gooien. Bij een chemisch toilet wordt vaak een blauw vloeistof (formaline of andere middelen) gebruikt om de ontlasting vloeibaar te maken en geur te remmen. Dit is een chemisch proces, en dat betekent dat de inhoud niet zomaar op de composthoop mag. Het is chemisch afval.
De voor- en nadelen op een rij
Laten we eerlijk zijn: beide systemen hebben hun eigen uitdagingen. Een composteringstoilet vraagt bewustzijn.
Je bent actief bezig met je afval en het kringloop denken. Het is prachtig om je eigen compost te maken, maar je moet wel de ruimte en de tijd hebben om het proces te begeleiden.
Als het misgaat (te nat, te droog, te weinig lucht) kan het stinken en het proces vertragen. Daarnaast is het legen van de compostbak niet voor iedereen even charmant. Je bent een echte 'poepmanager'. De investering is vaak hoger, zeker voor systemen met een urine-afscheider en ventilator.
Een basismodel van een composteringstoilet zoals een Separett of een Trelino kost al snel tussen de €800 en €1500.
Een droogtoilet is makkelijker in het dagelijks gebruik. Je doet je behoefte, draait aan een hendel of drukt op een knop en het verdwijnt. De geur is vaak minimaal dankzij filters.
Het leegmaken is een kwestie van een emmer legen. Echter, de chemische variant is een milieubelasting.
Specifieke modellen en prijsindicaties
Je spoelt chemicaliën door het systeem en de inhoud belandt als chemisch afval.
De niet-chemische variant (vaak met een aparte urine-afvoer) is beter, maar je bent nog steeds een afvalverwerker die regelmatig de emmer moet legen bij een tankstation of legale lozing. De aanschafprijs ligt lager, vaak tussen de €200 en €600 voor een vrijstaand model of een inbouwunit. Het onderhoud is simpeler, maar de 'voorraad' chemicaliën of de frequentie van legen is een continue kostenpost.
Voor de tiny house bewoner die voor compostering gaat, is de Trelino L (of S) een populaire keuze. Dit is een compact, vrijstaand toilet met een urine-afscheider.
Hij is licht (ca. 6 kg) en kost rond de €450-€500.
Wil je iets robuusters met een grotere capaciteit? Kijk dan naar de Separett Villa 9215.
Dit is een vast toilet met een ventilator en een aparte urine-afvoer. De prijs ligt rond de €1000-€1200, exclusief installatiematerialen. Dit systeem is zeer betrouwbaar en geurloos, mits goed geïnstalleerd. Voor droogtoiletten is de Thetford Porta Potti een klassieker.
Dit is een verplaatsbaar model met een boven- en ondertank. Hij is verkrijgbaar vanaf ongeveer €120 tot €250, afhankelijk van de uitvoering en grootte van de watertank.
Een andere optie is de Dometic 972, die vaak in campers wordt gebruikt en iets robuuster is. Deze kost rond de €250-€350. Voor de vaste installatie in een tiny house is een Brilix of Engels droogtoilet met een kleine septic tank (ik noem dit even specifiek voor de technische leek: een opvangbak die vloeistof en vast scheidt en waarbij je de vaste delen periodiek moet legen) een optie, die rond de €600-€1000 kan liggen. Let op: dit is vaak een systeem dat aansluit op een kleine tank, niet direct op een composteerproces.
Praktische tips voor jouw tiny house
Denk na over je gebruiksintensiteit. Ben je er alleen of met z’n tweeën?
Gebruik je het toilet alleen voor nummer 2 of ook voor nummer 1?
Als je urine apart opvangt, verloopt het compostproces veel beter en gaat de opvangbak veel langer mee. Een composteringstoilet met urine-afscheider is dan een must. Als je een droogtoilet neemt zonder aparte urine-afvoer, zul je de emmer veel vaker moeten legen.
Een gemiddelde volwassene plast 1,5 tot 2 liter per dag. Tel daar de ontlasting bij op en je snapt dat een opvangbak van 15 liter na een paar dagen vol is.
Kies voor een model met een zo groot mogelijke tank als je vaak moet legen. Zorg voor de juiste ventilatie. Een composteringstoilet met ventilator (zoals de Separett) heeft een gat in de wand of het dak nodig voor de afvoer van lucht en geur. Dit is essentieel. Een droogtoilet met koolstoffilter heeft geen afvoer nodig, maar de filter moet periodiek vervangen worden (elke 4-8 weken, afhankelijk van gebruik).
Reken op ongeveer €15-€20 per filter. Vergeet de vergunning niet.
Veelgemaakte fouten om te vermijden
In Nederland mag je in principe een composteringstoilet gebruiken, maar de gemeente kan eisen stellen aan de verwerking van de compost (bijv. dat het na 2 jaar pas gebruikt mag worden als bodemverbeteraar). Bij een septic tank (droogtoilet systeem) of een chemisch toilet moet je kunnen aantonen waar het afval naartoe gaat. Informeer bij je gemeente naar de regels voor 'niet-aangesloten lozingen'.
Een veelvoorkomende fout bij composteringstoiletten is het gebruiken van verkeerd materiaal. Gebruik geen fijn zaagsel van behandeld hout, en geen kattenbakgrind.
Dit verstoort het proces of is giftig. Blijf bij coca-fiber, zaagsel van onbehandeld hout of stro. Een andere fout is het niet regelmatig roeren van de compost.
Zonder zuurstof sterft het proces en krijg je een stinkende, onbruikbare brij. Doe dit minstens één keer per week.
Bij droogtoiletten is de grootste fout het verkeerd legen van de inhoud.
Gooi de inhoud van een chemisch toilet nooit in de compostbak of de groencontainer. Het is chemisch afval en doodt het bodemleven. Ook het vergeten van de ventilatie bij vaste systemen leidt tot onaangename verrassingen in je tiny house. Zorg dat de afzuiging constant aanstaat of dat het koolstoffilter op tijd wordt vervangen.
Conclusie: Wat kies jij?
De keuze hangt af van je levensstijl en hoe ver je off-grid wilt gaan. Kies voor een composteringstoilet als je bewust wilt omgaan met je afval, de natuurlijke kringloop wilt sluiten en bereid bent om je systeem te onderhouden.
Het is de duurzaamste optie en levert je uiteindelijk waardevolle compost op voor je tuin.
De initiële investering is hoger, maar de kosten voor verwerking zijn nihil. Kies voor een droogtoilet als je op zoek bent naar gemak, een lage initiële investering en een systeem dat werkt zoals je gewend bent. Vooral de niet-chemische varianten met urine-afscheider zijn een prima middenweg.
Je bent minder tijd kwijt aan onderhoud, maar je bent wel een afvalverwerker die regelmatig een emmer moet legen. Hou rekening met de kosten voor chemicaliën of het legen van de tank. Voor de gemiddelde tiny house beginner is een droogtoilet vaak de makkelijkste start, terwijl de doorgewinterde off-gridger de voorkeur geeft aan compostering.