Een tiny house leeft van de zon. Je panelen op het dak leveren stroom, maar wanneer schakel je nu precies die zware apparaten aan?
▶Inhoudsopgave
Node-RED is de sleutel. Het is een gratis tool die je slimme schakelingen laat bouwen zonder dat je programmeur hoeft te zijn.
Je kunt het zien als een digitale bouwtekening voor je energiebeheer. In plaats van handmatig de wasmachine aan te zetten, regelt Node-RED dat automatisch op het moment dat de zon het hardst schijnt. Zo bespaar je batterijcapaciteit en leef je echt off-grid.
Veel tiny house bewoners worstelen met energiebeheer. Ze hebben een beperkte accucapaciteit, vaak tussen de 5 en 15 kWh, en een omvormer die soms net te kort schiet. Door slim te schakelen met Node-RED voorkom je dat de batterij leegloopt op het verkeerde moment. Je koppelt eenvoudig je zonnepanelen, een Shelly energiemeter en een slimme schakelaar. Het resultaat?
Een systeem dat reageert op de werkelijke opbrengst van je panelen. Dit maakt het leven in een tiny house niet alleen comfortabeler, maar ook stukken goedkoper.
Wat is Node-RED precies?
Node-RED is een open-source programmeertool die je helpt om hardware te besturen via een visuele interface. Je sleept blokken (nodes) naar een canvas en verbindt ze met lijntjes (wires).
Denk aan een blok voor je zonnepanelen, een blok voor je accu en een blok voor je slimme stopcontact. Het werkt op een kleine computer zoals een Raspberry Pi, die vaak al aanwezig is in tiny houses voor domotica. Het is gratis te downloaden via GitHub.
Waarom kiezen voor Node-RED in plaats van een kant-en-klaar systeem? Flexibiliteit en kosten.
Een compleet energiemanagementsysteem zoals een Victron GX-apparaat kost al snel €300 tot €500. Node-RED draait op een Raspberry Pi 4 (€60-€80) en is volledig naar je eigen wensen in te richten. Je kunt het koppelen aan bijna elk merk omvormer of accu. Voor tiny house gebruikers is dit ideaal omdat je vaak zelf je systeem bouwt en mixt met verschillende componenten.
Het werkt het beste als je een internetverbinding hebt, maar het kan ook lokaal draaien. Je kunt het via een webbrowser benaderen vanaf je telefoon of laptop.
Voor tiny house off-grid systemen is het slim om een lokale server te gebruiken, zodat je niet afhankelijk bent van internet. Je kunt Node-RED ook koppelen aan Home Assistant voor een nog geavanceerdere integratie.
De kern: Hoe schakel je automatisch op zon?
De kern van je systeem is een simpele logica: als de zon schijnt en de batterij vol is, schakel dan de zware apparaten aan.
Je begint met het meten van je zonnestroom. Gebruik een Shelly EM of een Victron SmartShunt om de stroom te meten.
Deze sturen data via Wi-Fi naar Node-RED. Je maakt een flow aan die de opbrengst in Watt uitleest. Stel je voor: je hebt een wasmachine nodig. De wasmachine verbruikt ongeveer 1500 Watt.
Je accu heeft een capaciteit van 10 kWh. Je wilt de wasmachine alleen aanzetten als de zonnepanelen meer dan 2000 Watt produceren en de accu voor meer dan 80% vol is.
In Node-RED zet je een "Function node" neer met deze voorwaarden. Je verbindt de data van je energiemeter naar deze function node. De output van die function node gaat naar een "Switch node".
Als de voorwaarden waar zijn, stuurt deze een signaal naar een "HTTP request node" of een "MQTT node". Deze stuurt een commando naar je slimme schakelaar.
Een populair merk voor tiny houses is Shelly. De Shelly Plus 1PM (€25-€30) kan wisselstroom schakelen en meet het verbruik.
Je kunt deze eenvoudig integreren via MQTT of de HTTP API. Een andere aanpak is het gebruik van een "Inject node" die op een bepaalde tijd draait, maar alleen als de zon schijnt. Dit voorkomt dat je 's nachts per ongeluk de verwarming aanzet.
Je kunt de flow ook omkeren: schakel apparaten uit als de batterij onder de 30% zakt. Dit is cruciaal voor de levensduur van je accu, vooral als je lithium-iron-phosphate (LiFePO4) gebruikt, wat de standaard is geworden voor tiny houses.
Varianten en modellen voor je tiny house
Er zijn verschillende manieren om Node-RED in te richten, afhankelijk van je budget en technische vaardigheden.
De basisvariant is de 'Budget Pi'. Hier gebruik je een Raspberry Pi Zero 2 W (€15-€20) met een SD-kaartje. Dit is krachtig genoeg voor simpele schakelingen. Je koppelt dit aan een goedkope energiemeter zoals de P1-meter van de Nederlandse energiebedrijven (vaak gratis aan te vragen) of een Sonoff POW R2 (€15).
De 'Middenklasse' setup is de meest gangbare. Een Raspberry Pi 4 met 4GB RAM (€70-€80) zorgt voor voldoende power.
Je gebruikt een Shelly EM (€40-€50) voor het meten van de zonnestroom en de hoofdstroom.
Deze Shelly’s zijn heel betrouwbaar en hebben goed werkende MQTT-ondersteuning. Voor het schakelen zelf kies je voor de Shelly Plus 1PM of een normale Shelly 1 (€20) als je geen vermogensmeting nodig hebt bij het apparaat zelf. De 'Premium' variant is voor wie meer integratie wil.
Gebruik een Intel NUC of een oudere laptop als server. Hierop draai je niet alleen Node-RED, maar ook Home Assistant.
Home Assistant is een uitstekend platform om al je slimme apparaten te beheren. Je kunt dan Victron, Shelly, en zelfs je zonnepanelenomvormer (als die MQTT ondersteunt) in één overzicht zien. Een Victron GX-apparaat (€350) is duurder, maar biedt de meest stabiele integratie voor Victron-systemen.
Prijzen in één oogopslag:
- Raspberry Pi 4 (4GB): €70
- Shelly EM (met 50A clamp): €45
- Shelly Plus 1PM (schakelaar): €28
- Voeding voor Pi: €15
- SD-kaart 32GB: €8
Dit is aanzienlijk goedkoper dan een standaard energiemonitor van een groot merk.
Praktische tips voor installatie in je tiny house
Begin klein en test offline. Sluit niet direct je wasmachine aan op de Node-RED schakelaar.
Begin met een lamp of een ventilator. Gebruik de 'Debug node' in Node-RED om te zien wat er gebeurt. Wat voor data komt er binnen van je Shelly?
Is het in JSON-formaat? Leer deze data te lezen voordat je schakelingen bouwt.
Dit voorkomt kortsluiting of onverwacht gedrag. Zorg voor een stabiele internetverbinding. In een tiny house betekent dit vaak Starlink of een 4G/5G router. Node-RED heeft een internetverbinding nodig om de Shelly’s te benaderen, tenzij je ze lokaal op hetzelfde netwerk zet.
Gebruik een mesh-netwerk als je tiny house groter is dan 10 meter, zodat het Wi-Fi signaal overal goed is. Een TP-Link Deco systeem werkt hier goed voor.
Veiligheid gaat boven alles. Gebruik altijd een relais of een schakelaar die gecertificeerd is voor het vermogen dat je schakelt. De Shelly 1 is geschikt voor maximaal 16A.
Sluit nooit een apparaat aan dat meer trekt, zoals een elektrische kookplaat (vaak 13A per fase, maar soms meer).
Gebruik een goede aardlekautomatie (ALS) in je groepenkast. In een tiny house is de meterkast vaak klein, dus ruimte is beperkt. Laad slim op zonne-uren en hou rekening met de seizoenen. In de winter schijnt de zon minder.
Pas je Node-RED flows aan zodat ze reageren op de batterijduur en niet alleen op de zon. Je kunt een 'Seasonal Switch' node bouwen die in de winter andere drempelwaardes gebruikt.
Bijvoorbeeld: in de zomer schakelen bij 2000W zonnestroom, in de winter bij 800W. Dit voorkomt dat je in december je batterij leegtrekt.
Vergeet de back-up niet. Een Raspberry Pi kan crashen als de stroom uitvalt. Zorg voor een kleine UPS (Uninterruptible Power Supply) voor je Pi en router.
Dit hoeft niet duur te zijn; een oude laptopbatterij met een USB-C adapter werkt soms ook al.
Je wilt niet dat je hele automatisatie offline gaat terwijl je off-grid bent.
Veelgemaakte fouten en hoe je ze oplost
Een veelvoorkomende fout is het vergeten van een 'Deadband'. Dit betekent dat je schakelaar constant aan en uit gaat als de zonnestroom net rond de drempelwaarde zit (bijvoorbeeld 1990W, 2010W, 1995W).
Dit is dodelijk voor je relais en apparaten. Los het op door een vertraging in te bouwen: schakel pas uit als de zonnestroom 5 minuten onder de drempel is geweest.
Veel tiny house bouwers kopen een te dure omvormer zonder MQTT-ondersteuning. Een goedkope Growatt of een tweedehands Victron (via Marktplaats) is vaak beter te integreren. Als je omvormer geen data geeft, kun je namelijk niets automatiseren. Check altijd de specificaties of er een RS485 poort of Wi-Fi module op zit.
De fout 'Te veel schakelen op één groep'. In een tiny house heb je vaak maar 1 of 2 fasen (16A of 32A totaal).
Als je Node-RED de wasmachine, de boiler en de koelkast tegelijk aanzet, springt de hoofdzekering eruit. Bouw een 'Interlock' in Node-RED: een logica die voorkomt dat twee zware apparaten tegelijkertijd aan gaan. Geef prioriteit aan de koelkast en de verlichting.
Vergeten dat Node-RED zelf stroom verbruikt. Een Raspberry Pi verbruikt ongeveer 3-5 Watt.
Dat is weinig, maar over een jaar telt het op (ca. 25 kWh).
Zorg dat je Pi niet 24/7 op volle kracht draait als je hem niet gebruikt. Je kunt de CPU-instellingen aanpassen of hem 's nachts in een lage energiemodus zetten via een script.
Conclusie: Slimme keuzes voor je off-grid leven
Node-RED biedt een fantastische vrijheid voor tiny house bewoners die zelf de touwtjes in handen willen nemen. Het is betaalbaar, flexibel en de ideale basis voor slim tiny house energiebeheer.
Je bent niet langer afhankelijk van dure, gesloten systemen. Door te beginnen met een Raspberry Pi en een Shelly EM leg je een solide basis voor je slimme woning. Onthoud dat techniek geen doel op zich is.
Het dient je levensstijl. Gebruik de automatisatie om je leven makkelijker te maken, niet ingewikkelder.
Stel jezelf de vraag: welk apparaat wil ik alleen aan als de zon schijnt? Begin daar mee. Met de bovenstaande stappen en tips kun je direct aan de slag. Wil je meer weten over automatisch schakelen op zon of andere slimme trucs voor je tiny house? Blijf de site volgen voor nieuwe artikelen. We delen regelmatig nieuwe flows en bouwtekeningen voor off-grid systemen. Succes met bouwen!