Een tiny house zonder energie-inzicht is als fietsen met een dichte bril: je weet dat je vooruitgaat, maar je hebt geen idee hoe hard je batterij leegloopt.
▶Inhoudsopgave
Zonnepanelen op het dak en een paar accu's in de kast lossen het probleem niet op. Je wilt weten wat je verbruikt, wanneer je het verbruikt en of je zonnepanelen genoeg opleveren. Home Assistant is de ultieme tool hiervoor, maar de installatie kan voelen als een kluwen kabels en een bos vol onbegrijpelde termen. Gelukkig valt het reuze mee.
Met een handvol sensoren en een middagje knutselen heb je een strak systeem dat je helpt je energie te managen. In dit stappenplan leid ik je erdoorheen, van de eerste aanschaf tot een dashboard dat je in één oogopslag ziet of je nog off-grid kunt blijven of dat je beter even de airco uit kunt zetten.
Wat je nodig hebt: de shopping list
Voordat je begint, zorg je dat je de juiste hardware in huis hebt. Een Home Assistant-setup begint bij een centrale hub.
De meest logische keuze voor een tiny house is een Raspberry Pi 4 (4GB RAM) met een 128GB SD-kaart.
Reken op zo’n €100-€120 voor de combo. Liever wat krachtiger voor de toekomst? Ga voor een Intel NUC of een refurbished mini-pc (€150-€250).
Die zijn stiller en hebben meer toekomstbestendige rekenkracht. Voor energiemonitoring draait het om meetapparatuur.
De klassieker is Shelly. De Shelly 3EM (drie fasen, €80-€90) of Shelly EM (één fase, €50-€60) meet je hoofdstroom. Daarnaast heb je voor specifieke groepen (zoals boiler, wasmachine, airco) losse Shelly 1PM’s nodig (€15-€20 per stuk). Zonnepanelen? Als je omvormer geen data geeft, meet je de opbrengst met een extra Shelly EM of een aparte CT-clamp.
Gebruik je een Victron-omvormer? Dan kun je via VE.Direct naar USB kabel (€20) direct data uitlezen.
Verder: een goede stroomkabel, CAT6-netwerkkabels, een stekkerdoos met schakelaar voor de Pi, en eventueel een USV (noodstroomvoeding, €40) zodat Home Assistant niet direct crasht bij een stroompanne. Totaalbudget voor hardware: €200-€350, afhankelijk van hoeveel groepen je wilt meten.
Stap 1: Home Assistant installeren
Begin met het installeren van Home Assistant. Download de Home Assistant OS image voor je Raspberry Pi via de officiële site.
Gebruik Balena Etcher om de image op je SD-kaart te zetten. Stop de kaart in de Pi, sluit hem aan op netwerk en stroom.
Wacht geduldig; de eerste keer opstarten duurt 5-10 minuten. Zodra je via je router (of direct op het scherm) de Pi vindt (meestal http://homeassistant.local:8123), maak je een account aan. Koppel je Pi aan je Home Assistant Cloud account als je vanaf buiten wilt inloggen (handig, maar niet verplicht). Zorg dat je Pi een vaste IP-adres krijgt in je router, bijvoorbeeld 192.168.1.50.
Noteer dit, dat heb je straks nodig voor de Shelly’s. Tijdsindicatie: 30-45 minuten.
Veelgemaakte fout: De Pi niet direct op een vaste netwerkkabel aansluiten.
Wifi is onbetrouwbaar voor een systeem dat constant meet. Gebruik altijd bedraad internet.
Stap 2: Shelly’s toevoegen en configureren
Shelly’s zijn je ogen en oren. Begin met de hoofdstroommeter.
Schakel de stroom uit (veiligheid!), installeer de Shelly 3EM in de hoofdzekeringkast volgens de handleiding: de CT-clamps om de fasedraden.
Zorg dat de richting klopt (pijl op de clamp wijst richting de meter). Geef de Shelly stroom en sluit hem aan op je wifi-netwerk via de Shelly-app. In Home Assistant ga je naar ‘Instellingen’ > ‘Apparaten en services’ > ‘Integraties’ > ‘Shelly’.
Voeg de Shelly toe via het IP-adres dat je hebt genoteerd. De integratie haalt automatisch de stroommetingen op.
Herhaal dit voor elke Shelly 1PM die je op specifieke groepen plakt, bijvoorbeeld op de boiler of de airco. Als je een Victron-omvormer hebt, installeer je de Victron GX-kaart of sluit je de VE.Direct-kabel aan op de Pi. In Home Assistant voeg je de Victron integratie toe met het juiste IP-adres. Binnen een minuut zie je laadstroom, spanning en batterijpercentage.
Tijdsindicatie: 1-2 uur, afhankelijk van het aantal Shelly’s.
Veelgemaakte fout: Verkeerde fase meten.
Controleer altijd even met een multimeter of de Shelly de juiste fase meet voordat je alles dichtschroeft. Een verkeerde meting levert een verkeerd beeld op.
Stap 3: Sensoren aanmaken en begrijpen
Home Assistant toont je de ruwe data, maar je wilt bruikbare sensoren. Ga naar ‘Instellingen’ > ‘Sensoren’ en maak nieuwe ‘Template’ sensoren. Een voorbeeld: een sensor die je totale verbruik in Watt toont.
Kies ‘Utility Meter’ voor een sensor die je verbruik per dag, week of maand bijhoudt.
Voor zonnepanelen maak je een sensor die de opbrengst in Watt toont. Als je een Shelly EM gebruikt voor de panelen, tel je de metingen van de twee fasen op.
Voor Victron kun je de sensor ‘PV Power’ direct gebruiken door je Victron systeem te koppelen. Een handige sensor is die voor je netto-verbruik: verbruik minus opbrengst. Als die negatief is, lever je terug.
Maak ook een sensor voor je acculading: als je een Victron hebt, gebruik dan ‘Battery Power’ of ‘State of Charge’.
Tijdsindicatie: 30-60 minuten.
Veelgemaakte fout: Teveel sensoren aanmaken. Begin met drie kernsensoren: Totaal verbruik, Zon-opbrengst, Netto-verbruik. Voeg later specifieke groepen toe.
Stap 4: Het dashboard bouwen
Een goed dashboard is overzichtelijk. Ga naar ‘Settings’ > ‘Dashboards’ > ‘Lovelace’.
Maak een nieuwe pagina aan, bijvoorbeeld ‘Energie Tiny House’. Gebruik de ‘Gauge’-card voor een visuele weergave van je batterijpercentage (0-100%).
Gebruik de ‘Entity’-card om live wattages te tonen. De ‘Energy Distribution’-kaart (beschikbaar in de Energy sectie) toont je energiebalans: wat je opwekt, wat je verbruikt en wat je teruglevert. Koppel dit aan je sensoren. Voeg een ‘History’-graph toe om te zien hoe je verbruik ’s avonds piekt.
Een tip voor tiny houses: maak een specifieke kaart voor je ‘off-grid status’ of bekijk de mogelijkheden voor gedeelde systemen bij cohousing.
Een simpele groene/rode indicator die aangeeft of je genoeg zon en acculading hebt voor de komende 24 uur. Dit helpt je sneller beslissen. Tijdsindicatie: 45-90 minuten.
Veelgemaakte fout: Te druk dashboard. Houd het simpel. Je wilt in één oogopslag zien: Hoeveelheid stroom nu, hoeveelheid zon, hoe vol de accu is.
Stap 5: Automatiseringen en waarschuwingen
Automatiseringen maken je systeem slim. Maak een waarschuwing als je batterij onder de 30% komt. Stel in dat de boiler uitschakelt als de zon niet schijnt en je netto-verbruik boven de 500 watt komt.
Gebruik de ‘Notify’-integratie om een pushbericht te sturen naar je telefoon via Telegram of de Home Assistant-app.
Voorbeeld: ‘Let op: accu laag, schakel over op netstroom of verminder verbruik.’ Een andere handige automatisering: schakel de airco uit als de zonnepanelen minder dan 200 watt opwekken. Dit voorkomt dat je ’s avonds zonder stroom komt te zitten. Tijdsindicatie: 45-60 minuten.
Veelgemaakte fout: Te agressieve automatiseringen.
Test eerst of je waarschuwingen kloppen voordat je acties automatisch laat uitvoeren. Je wilt je systeem niet onnodig uitschakelen.
Veelgemaakte fouten en hoe je ze oplost
Een veelvoorkomend probleem is een verkeerde CT-clamp-richting. Je ziet dan dat je zonnepanelen energie verbruiken in plaats van opwekken.
Controleer altijd de pijl op de clamp. Een simpele test: schakel een lamp in en kijk of de meting stijgt.
Zo niet, draai de clamp om. Een ander ding: Shelly’s die offline gaan. Dit gebeurt vaak door een zwak wifi-signaal.
In een tiny house kan het signaal door metalen wanden of isolatie verzwakken. Los het op door een extra access point te plaatsen of de Shelly’s bedraad aan te sluiten via een UTP-kabel.
Accuraatheid van metingen kan tegenvallen. Shelly’s zijn redelijk nauwkeurig (±1%), maar voor exacte cijfers kun je een aparte meetkast zoals een Phoenix Contact EEM-320 gebruiken (€250-€300). Voor de meeste tiny houses is een Shelly voldoende, maar wees je bewust van de marges. Tenslotte: vergeet niet om je sensoren te kalibreren.
Als je weet dat je boiler 2000 watt verbruikt, maar Home Assistant toont 1800 watt, pas dan de calibratie-offset aan in de sensorinstellingen.
Dit voorkomt verkeerde beslissingen.
Verificatie-checklist
- Home Assistant draait en is bereikbaar via http://homeassistant.local:8123.
- Alle Shelly’s zijn toegevoegd en tonen live data in Home Assistant.
- Er is een sensor voor totaal verbruik, zon-opbrengst en netto-verbruik.
- Je dashboard toont een duidelijke weergave van je energiebalans.
- Een waarschuwing is ingesteld voor lage accustand (bijv. <30%).
- Een automatisering schakelt energieverslindende apparaten uit bij weinig zon.
- Je hebt getest of waarschuwingen op je telefoon aankomen.
- De CT-clamps zijn correct geïnstalleerd en gemonteerd.
Met deze stappen kun je eenvoudig je energieverbruik in je tiny house monitoren, zodat je jouw huisje slim en efficiënt kunt runnen. Het kost een middagje klussen, maar het levert je jarenlang inzicht en gemoedsrust op.